بطور کلی، عناصر نقطه، خط، سطح و حجم، عناصری هستند که پدیده­های سه بعدی موجود در فضا را می­سازند و در اصطلاح هنری به آنها عناصر جرمی – فضایی «Mass – Space Elements» می­گوئیم. هر شکلی را در طبیعت می­توان، به یکی از این عناصر و یا ترکیبی از آنها، خلاصه و ساده کرد. این چهار عنصر اصلی را که ما همواره در طبیعت می­بینیم و درباره آنها فکر می­کنیم، در رابطه با نور، رنگ، حرکت و زمان قابل تغییرند، و در صورتی که در اندازه، شکل، موقعیت، جهت و تراکم آنها تغییراتی داده شود، تنوع بی­شماری می­یابند و به مفاهیم تازه­تری بدل می­شوند، که از این راه، امکانات بیانی بی­شماری در آفرینش آثار هنری، در اختیار هنرمند قرار می­گیرد.

اینک به بررسی هر یک از چهار عنصر بصری اصلی می­پردازیم:

1- نقطه

نقطه از دیدگاه ریاضی، عنصری است که هیچ گونه بعدی ندارد، فضائی را اشغال نمی­کند، در ابتدا و انتهای هر خط به وجود می­آید و بدین لحاظ ارزش بصری ندارد. اما از دیدگاه هنری­های تجسمی عنصری است بصری. اثر نوک مداد یا قلم ما بر روی یک کاغذ سفید، نقطه کوچکی است که در خود به اندازه لازم انرژی بصری ذخیره دارد، و قادر است توجه هر چشمی را به خود جلب نماید. نقطه ساده­ترین و کوچک­ترین عنصر بصری است، اما در عالم هنرهای تجسمی، شکل و اندازه نقطه، در موقعیت­­های مختلف تغییر می­کند، به طوری که مثلا، لکه­ای ابر در آسمان، ساختمانی در مجموعه یک شهر، قایقی در دریا، «نقطه» محسوب می­شود. بنابراین باید توجه داشت که نقطه به نسبت محیط و فضای اطراف خود، نقطه خوانده می­شود. مثلا پنجره روشن یک ساختمان در شب از فاصله دور، یک نقطه به نظر می­آید، حال اگر به آن ساختمان نزدیک شویم و در کنار پنجره قرار بگیریم، دیگر نقطه به حساب نمی­آید. تصور همه ما از شکل نقطه، دایره­ای کوچک است، در حالی که نقطه، به شکل­های دیگر هندسی نیز ظاهر می­شود مانند، مربع، مربع مستطیل، مثلث، بیضی و غیره و یا اصولاً شکل هندسی ندارد مانند، اثر پا روی برف، اثر انگشتان بر صفحه کاغذ، پرنده­ای در آسمان و نظایر اینها. یک نقطه کوچک در خود دارای چنان انرژی و نیروئی است که چشم­ها را به طرف خود جلب می­کند و به عنوان آغاز یک تجربه­ی بصری، در راه شناخت مبانی ارتباطات بصری به کار گرفته می­شود. به طور کلی، نیروی نقطه­ها، از لحاظ بصری، به موقعیت و اندازه آنها بستگی دارد. برای بررسی کیفیت­های بصری نقطه و شناخت حالت­های گوناگون آن، باید اول یک «کادر» یا محدوده معینی را در صفحه در نظر گرفت و نقطه را در آن جای داد، زیرا کادر معیاری است مهم برای شناخت ویژگی­های مختلف هر عنصر بصری، و از این روی، در عالم هنرهای تجسمی، دارای اهمیت فوق­العاده­ای است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *